|
|
| ŻELAZO (niemieckie SELESEN)
|
| | Dane ogólne
|
| 
Wieś sołecka położona na wysoczyźnie między jeziorami Łebsko i Gardno.
Nazwa tej słowiańskiej wsi wywodzi się od wyrazu żelazo, który w tym przypadku oznaczał miejscową rudę darniową eksploatowaną w średniowieczu. Najstarsze zapisy nazwy: Zeleza (1281), Seliso (1294), Zellesen (1493), Sellesen (1517).
Odległość od Słupska: 29,5 km
| | Historia
|
|
1281 rok - wieś po raz pierwszy wymieniona w dokumencie.
II połowa XV wieku - książę Bogusław X nadał wieś von Bendemerom, która pozostawała własnością rodu do 1945 roku.
lata 1705-1710 - przez Dietricha von Bandemera została założona pierwsza szkoła.
1717 rok - właścicielem majątku jest koniuszy Diderich von Bandemer.
1784 rok - we wsi były dwa folwarki, 8 chłopów, kowal, nauczyciel, 27 dymów, a na miedzy wsi stał młyn wodny.
1.12.1871 - we wsi było 17 budynków mieszkalnych, 31 gospodarstw i żyło tu 181 mieszkańców (4 lata wcześniej było ich 348).
1879 rok - powstała tu potężna cegielnia.
Ostatnimi właścicielami Żelaza byli Alfred i następnie jego syn, Rudolf, von Bandemerowie.
1939 rok - we wsi było 35 gospodarstw.
Kartka pocztowa sprzed 1945 roku na której widnieją: dom malarki Korduli von Bandemer, ulica wiejska i sklep.
Znamienitą mieszkanką pałacu w Żelazie była Kordula von Bandemer, malarka, a jej najbardziej znanym i najciekawszym obrazem jest portret Kaszubki w stroju regionalnym.
| | Zabytki
|
|
Zespół pałacowo-folwarczny z połowy XIX i przełomu XIX i XX wieku:
- pałac murowany z II połowy XVIII wieku, rozbudowany w około 1850 roku, piętrowy, podpiwniczony z gankiem, przy nim park. Starą i nowszą część pałacu łączy czworokątna wystawka. Fronton fasady ozdobiony płaskorzeźbami.
- park dworski założony w I połowie XIX wieku z wykorzystaniem naturalnych walorów ukształtowania terenu. Okazy drzew: platany klonolistne, tulipanowce amerykańskie. W parku wokół starego dębu usypano kamienną mogiłę, bowiem - jak twierdzą mieszkańcy Żelaza - na drzewie tym podczas wojny powieszono 14 Polaków.
Chałupa nr 1 (dwojak), murowano-szachulcowa z II połowy XIX wieku.
Dom nr 19 (czworak), murowany z końca XIX wieku.
Stodoła nr 22, szachulcowo-murowana z 1747 roku, przebudowana w II połowie XX wieku.
| | Pomniki przyrody
|
| | głaz narzutowy
|
Strona główna.
Wszelkie prawa zastrzeżone
Ostatnia aktualizacja 12.9.2004
© 2003-2004 e-mail outsider.tu@wp.pl
| |
