Historia
Zabytki
Pomniki przyrody
Galeria
Bibliografia, źródło, linki
 Stempel pocztowy, klatkowy |
 Stempel pocztowy, klatkowy z 1901 roku |
 Stempel pocztowy z 1903 roku |
 Stempel pocztowy |
Duża wieś sołecka, zbudowana na planie wielodrożnicy, położona w powiecie słupskim, w gminie Potęgowo na Równinie Słupskiej nad rzeką Łupawą przy drodze krajowej nr 211, zamieszkana przez 669 mieszkańców.
Nazwa pierwotna odnotowana w dokumentach w formie „de Lupaua” (1310), Lupow (1590). Nazwa przeniesiona z nazwy rzeki, a ta od czasownika - łupić, czyli byłaby to nazwa rzeki o obrywistych brzegach, jak gdyby łupanych i głębokim korycie.
 Mapa wsi z 1903 roku |
 Zdjęcie lotnicze wsi z 1939 roku |
 Plan wsi sprzed 1945 roku - centrum wsi przy kościele |
 Plan wsi sprzed 1945 roku - część wsi za mostem w kierunku do Grąbkowa |
1282 rok - najstarsza wzmianka o wsi. Łupawa znajdowała się wówczas w posiadaniu klasztoru w Kołbaczu.
około 1300 roku - miejscowość przeszła w ręce szlachciców polskich Svenzonen (Swięców), a po ich wymarciu - do niemieckiego zakonu rycerskiego (inne źródła podają, że po wygaśnięciu rodu Svenzonen przeszła w posiadanie rodziny Tesscn i Puttkamer. Później Ewald von Puttkamer z Łosina sprzedał posiadłość von Zitzewitzom).
1310 rok - był tu już kościół i pleban.
wiek XVII - wieś przeżywa okres prosperity, a szczególnie z początkiem panowania Fryderyka III.
1628 rok - rejestr podatkowy jako dziedzica wymienia Hectora zu Kantze, który posiadał na 260 ha - 6 zagrodników, 1 młyn, 1 karczmę, 1 pasterza i 1 parobka.
do 1683 roku majątek był własnością rodu von Zitzewitz, posiadającego w Łupawie XVI-wieczny zapewne zamek zwany Canitz, zniszczony w czasie wojny 30-letniej przez wojska szwedzkie.
1683 rok - dobra nabył Generalny Komisarz Wojenny Joachim Ernest von Grumbkow, który na ruinach starego zamku wzniósł pałac.
1689 rok - osada otrzymała na krótko prawa miejskie.
1690 rok - po śmierci Joachima Łupawę odziedziczył najmłodszy z jego czterech synów Filip Otto.
1752 rok - umiera Filip Otto, a ostatnim z von Grumbkowów właścicielem majątku zostaje jedyny jego syn - Filip Wilhelm.
do 1778 roku głoszono tu kazania kaszubskie.
1778 rok - po śmierci Filipa Wilhelma, główną spadkobierczynią pozostała jego jedyna córka, zamężna z von Podewilsem.
1779 rok - po śmierci pierwszego męża córka von Grumbkowa zawarła drugi związek małżeński z generałem leutnantem Fryderykiem Otto von Bonin. Od tej pory Łupawa należy do rodu von Bonin.
lata 1900-1920 - majątek był w posiadaniu von Puttkamerów.
1920 rok - dobra z powrotem należą do rodziny von Bonin. Ostatnim właścicielem był Ernest von Bonin.
1941 rok - był tu obóz pracy przymusowej dla Polaków.
9 marzec 1945 roku - do wsi wkraczają oddziały radzieckie i zdobywają most na rzece Łupawie.
1946 rok - gospodarstwo i pałac przejęło Państwowe Gospodarstwo Rolne.
Pałac - do lat 80-tych XX wieku we wsi stał barokowy palac zbudowany pod koniec XVII wieku.
Dwuskrzydłowy pałac w Łupawie należał do niewielu zachowanych na terenie powiatu słupskiego obiektów, które wraz z niezwykle bogatymi i ciekawymi dekoracjami wnętrz, dotrwał do naszych czasów w niezmienionej prawie - od chwili ich powstania - formie.
Kościół parafialny p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej, zbudowany w stylu rokokowym w latach 1767-1772, murowany, halowy z wieżą.
Młyn wodny - zbożowy murowany, wybudowany w latach 1915-1919.
Elektrownia wodna Łupawa z jednym turbozespołem.
Park - rozległy podworski park krajobrazowy z resztkami starodrzewia.
Budynek mieszkalny nr 15, murowany z początku XX wieku.
Budynek mieszkalny nr 17, murowany z początku XX wieku.
Budynek mieszkalny nr 20, szachulcowy z 1890 roku. W obiekcie swą siedzibę miała Hitlerjugend - organizacja młodzieżowa NSDAP zorganizowana na wzór paramilitarny w 1922 jako przybudówka Oddziałów Szturmowych (SA).
 Bdynek w czasie budowy |
 |
 1942 |
 2004 |
Budynek gospodarczy nr 21 szachulcowo-murowany z początku XIX i XX wieku.
Budynek mieszkalny nr 30, murowany z XX wieku.
Budynek mieszkalny nr 36, szachulcowo-murowany z końca XIX wieku.
Plebania nr 38, murowana z czerwonej cegły, zbudowana w końcu XIX wieku.
Dawny urząd celny nr 49, murowany - obecnie biura nadleśnictwa Łupawa.
 nr 49 w 1901 roku - wtedy urząd celny |
 nr 49 |
 nr 58 w 1903 roku - pierwszy z lewej |
 nr 58 w 2004 roku |
 skrzyżowanie w centrum wsi oraz nr 58 podczas parady |
Cmentarz poniemiecki - położony jest koło obecnego miejsca piknikowego przy moście na rzece Łupawie. Do dziś zachowało się kilka znaczników krzyży i jeden nagrobek dziecka.
 cmentarz w 1936 roku |
 Nagrobek dziecka w 2003 roku - krzyża dziś już nie ma |
buk pospolity odmiana purpurowa i zwisła - obwód 320 cm, wysokość 30 m - park podworski
klon zwyczajny zwisła - obwód 315 cm, wysokość 28 m - park podworski
klon zwyczajny o obwodzie - obwód 295 cm, wysokość 26 m - park podworski
lipa drobnolistna o 2 odnogach - obwód 560 cm, wysokość 29 m - park podworski
 gospoda "Hotel zur Linde" w około 1904 roku - właścicielem był wówczas Carl Dahms |
 gospoda "Hotel zur Linde" w 1910 roku - dziś obiekt nie istnieje |
 gospoda "Hotel zur Linde" w 1943 roku |
 gospoda "Hotel zur Linde" |
 Plac Kościelny i gospoda "Hotel zur Linde" |
 zajazd w 1901 roku - właścicielem był wówczas Ries |
 zajazd w 1903 roku |
 zajazd w 1908 roku |
 zajazd w 1909 roku |
 zajazd - zakład gastronomiczny Ewalda Greinke w 1936 |
 zajazd - zakład gastronomiczny Ewalda Greinke w 1942 roku |
 sklep w 1900 roku - właścicielem był J. Blumenhein. Sklep znajdował się z prawej strony zajazu |
 sklep w 1910 roku - budynek sklepu już nie istnieje |
 nr 44 jako dom kupiecki w 1901 roku. Obiekt znajdował się pomiędzy sklepem a kościołem |
 nr 44 jako dom kupiecki w około 1905 roku - właścicielem był niejaki Zielke, a swój sklep prowadził tu Friedrich Krone |
 nr 44 jako dom kupiecki - swój sklep prowadził tu niejaki Steinhagen |
 nr 44 w 2004 roku - elewacja boczna |
 nr 44 w 2004 roku - z pod farby przebija się stuletni napis |
 nr 16 - sklep "Casper" w 1903 roku, prowadzony przez Carla Caspary |
 nr 16 - sklep "Casper" w 1911 roku, prowadzony przez Carla Caspary, a należący do A. Fonfe |
 Sklep "Casper" w 1904 roku - pierwszy z prawej. Z lewej widać zajazd |
 Sklep Alberta Stiewe'a - obecnie budynek miszkalny |
 Sklep Alberta Stiewe'a w 1936 roku - pośrodku z prawej |
 Sklep Alberta Stiewe'a - pierwszy z prawej |
 Plac Kościelny - jest to część wsi na prawo od dawnej gospody "Hotel zur Linde". Budynki nie istnieją |
 budynek mieszkalny |
 nr 47 |
 dom nauczyciela w 2006 roku |
 dom nauczyciela w 2006 roku |
 dwór w 1917 roku. Obecnie mieszkają tu 3 rodziny oraz mieszczą się biura gospodarstwa rolnego "Agro East Europe". |
 gorzelnia |
 widok na wieś w 1908 roku ze wzgórza zwanego "Wiesenberg" |
 widok na wieś w 1912 roku |
 ulica prowadząca z urzędu celnego |
 zakład rolny po 1945 roku |
 most w 1903 roku. Widok w stonę Grąbkowa. |
 most w 1904 roku |
 most w około 1912 roku - z lewej gospoda "Hotel zur Linde" |
 most w 1913 roku |
 most w 1943 roku |
 mały most |
 mały most |
 parking i przystań kajakowa przy moście na rzece Łupawie w 2003 roku |
 staw wiejski |
 rzeka w okolicach pałacowego parku w 1937 roku |
 rzeka w 1942 roku |
 bagienny staw w 1943 roku |
 leśna ścieżka przyrodniczo-edukacyjna - stacja przy młynie |
 leśna ścieżka przyrodniczo-edukacyjna |
 leśna ścieżka przyrodniczo-edukacyjna - obecnie nie ma już koła młyńskiego przy drogowskazie |
 Poczta w około 1905 roku |
 domy nad stawem - obecnie staw jest zarośnięty i zaniedbany |
 nr 34 - Pommerscher Greif w 1936 roku - Wcześniej był tu UG Łupawa a jeszcze wcześniej ośrodek zdrowia. |
 |  tajemniczy kamień - znajduje się na skraju wąwozu, za ostatnim domem po lewej na drodze do Czarnej Dąbrówki |  mur otaczający park pałacowy w 2002 roku |
Bibliografia:
Der Landkreis Stolp in Pomeren, Lubeck 1989, K.H. Pagel
Dokumentacja dotycząca zabytków z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku - delegatura w Słupsku.
Powiat słupski na starych pocztówkach (Landkreis Stolp auf alten Ansichtskarten), Słupsk 2006, T. Urbaniak, A. Szkudniewski
Zdjęcia nadesłali:
Andrzej Szkudniewski, Artur Kutni, Thomas Raschke.
Linki:
http://lupawa.fm.interia.pl
http://lupow.de - strona w budowie?
Wszelkie prawa zastrzeżone.
© 2003-2007 www.powiatslupsk.info - www.lupawa.4.pl - www.lupow.4.pl
outsider.tu@wp.pl